De time-out gebruiken om gedrag te veranderen

De “time-out” wordt bij kinderen veel gebruikt om ongewenst gedrag te verminderen. De time-out wordt beschreven als “een periode waarin het kind weg wordt gehaald van alle prikkels die het ongewenste gedrag versterken”. Deze techniek is daarom onder andere geschikt om ongehoorzaamheid en agressief gedrag aan te pakken.

Een time-out wordt gegeven door het kind gedurende een korte tijd weg te houden van alle interessante activiteiten. Meestal wordt het kind in een hoekje van de kamer op een krukje geplaatst of even op de trap gezet. Hoe lang een time-out duurt is afhankelijk van de leeftijd van het kind. Vijf minuten is meestal het maximum en voor peuters en kleuters kan twee á drie minuten al voldoende zijn.

Wanneer is een time-out geschikt?
Zoals gezegd kan de time-out gebruikt worden om allerlei ongewenste gedragingen te verminderen.

Vooral bij ongehoorzaam en opstandig gedrag kan de time-out nuttig zijn. De kern is dat het kind het ongewenste gedrag opzettelijk moet veroorzaken, wil een time-out geschikt zijn om het gedrag te verminderen. Het kind moet het gedrag zelf in de hand hebben en er zelf voor kunnen “kiezen” om het gedrag al dan niet te vertonen. Simpel gezegd: een time-out kan daarom wel gebruikt worden om een kind provocerend gillen en schreeuwen af te leren, maar niet om stotteren te verhelpen. Ook is de time-out bijvoorbeeld geschikt om een kind duidelijk te maken dat het niet gewenst is om te klagen en krokodillentranen te laten vloeien, wanneer het geen snoepje krijgt. Echter, als het kind huilt uit angst voor een prik bij de dokter, kan het geven van een time-out een averechts effect hebben. Een jong kind heeft dergelijke emoties nog maar slecht onder controle. Tranen hebben in deze context ook een functie, omdat deze laten zien dat het kind bang is, terwijl het misschien nog lastig is om dit goed onder woorden te brengen. Het geven van een time-out in een situatie waar het kind geen grip op heeft kan een kind onzeker en angstig maken.

Ook is het belangrijk dat het kind precies begrijpt welk gedrag wordt afgekeurd. Alleen als het kind precies snapt waarom het een time-out krijgt, kan het zijn of haar gedrag veranderen. Daarom is het ook belangrijk om consequent te zijn. Als schreeuwen op maandag wel wordt getolereerd en op dinsdag niet, is het voor het kind niet duidelijk of het wel of niet mag. Hier komen we later in het artikel nog uitgebreid op terug.

Hoe wordt een time-out toegepast?
Voordat u als ouder de time-out introduceert, is het belangrijk dat u aan uw kind uitlegt wat er de volgende keer gaat gebeuren als het kind een bepaalde gedraging vertoont. Op deze manier maakt u uw kind zelf verantwoordelijk voor zijn gedrag. De consequenties, die natuurlijk wel in verhouding moeten staan tot “het vergrijp”, heeft het kind daarom ook zelf in de hand. Straffen die niet in verhouding zijn met de ernst van de overtreding, blijken weinig effectief te zijn. Dit geldt zowel voor te zware als onzorgvuldig doorgevoerde straffen.

Het kind moet precies begrijpen wat een time-out is en wanneer deze wordt gegeven. Het is belangrijk om gedragingen te noemen die een time-out gevolg zullen hebben. Het kind moet ook weten dat het altijd één waarschuwing krijgt voor de time-out wordt gegeven. Alleen bij zeer ernstige overtredingen kan dit worden overgeslagen.

Het is belangrijk om tijdens het waarschuwen en het geven van de time-out wel zelfverzekerd en daadkrachtig, maar niet boos of overstuur te klinken (als u boos bent geworden, heeft u het eigenlijk al te ver laten komen en heeft u zelf ook een minuutje nodig om weer kalm te worden). Uw houding moet uitstralen “je bereikt toch niets met dat gedrag”. Vertel het kind altijd waarom het een time-out krijgt: “je hebt je broertje geslagen en daarom krijg je een time-out ”. Het ligt misschien voor de hand, maar het is erg belangrijk dat het kind precies weet welk gedrag niet door de beugel kan. Anders kan hij of zij het gedrag niet veranderen. Op een gegeven moment kan het kind bijna uw stem in zijn hoofd horen, wanneer het op het punt staat iets stouts te doen. En wanneer het kind zijn eigen gedrag dan kan controleren vóór het iets “fout” heeft gedaan, heeft het iets heel waardevols geleerd. Het kind leert (onder andere) op deze manier de normen en waarden van de ouders over te nemen.

Een geschikte plek om een time-out te geven kan bijvoorbeeld een hoekje van de kamer of de trap zijn. Bij het ene kind werkt het beter om even “uit het directe zicht” te zijn (dit is iets anders dan het kind isoleren of opsluiten) en bij het andere kind pakt het positief uit als het nog wel in de kamer kan blijven. Het is verstandig om de exacte plek aan te geven waar het kind moet blijven zitten, bijvoorbeeld door een trede of krukje aan te wijzen.

Het is ook van belang om een neutrale plek te kiezen, die niet op andere belangrijke momenten gebruikt wordt. Als het kind bijvoorbeeld tijdens een time-out op zijn “strafplek” aan de eettafel moet gaan zitten, zou deze plek tijdens het eten associaties met ‘stout’ en ‘slecht’ kunnen oproepen. Met name jonge kinderen kunnen situaties en gevoelens moeilijk scheiden. Tijdens het eten is het juist van belang dat het kind zich veilig en op zijn gemak voelt, vooral bij “moeilijke eters”. Om verwarring te voorkomen (‘Vandaag moest ik tijdens het eten op het stoute plekje zitten, terwijl ik heel lief was geweest’), is het verstandig om een speciaal krukje of een traptrede te kiezen.

Mijn kind loopt steeds weg!
Veel kinderen proberen binnen de tijd op te staan en onder de time-out uit te komen. Het is heel belangrijk dat u hier niet aan toegeeft. Zeg niets of herhaal enkel waarom het kind een time-out heeft gekregen en zet het kind terug op zijn plek. Negeer alle drukte die het kind ondertussen maakt. In het begin is het soms nodig om dit proces vele malen te herhalen, maar na verloop van tijd leert het kind dat weglopen niets oplevert. Het kind is waarschijnlijk gewend dat ongehoorzaamheid loont en zal dit niet zomaar naast zich neerleggen. De eerste keer dat de time-out ingevoerd wordt, kan daarom behoorlijk lastig zijn. Na verloop van tijd zal het echter steeds gemakkelijker zijn om deze techniek toe te passen.

Gaat de tijd opnieuw lopen als ik het kind weer op zijn plaats heb gezet?
Onderzoekers zijn het er niet geheel over eens of het beter is om de tijd door te laten lopen of om de tijd opnieuw in te laten gaan als het kind weg is gelopen van de time-outplek. Vooral als het kind tijdens de time-out vaak wegloopt, is het verstandig om er in ieder geval een minuut aan vast te plakken. Anders komt er een moment dat het kind wegloopt op het moment dat de tijd om is en wanneer u het kind dan laat gaan, versterkt u het negatieve gedrag. Of u er nou voor kiest om de volledige tijd opnieuw in te laten gaan of niet, het is in ieder geval belangrijk dat ú degene bent die bepaalt of de time-out lang genoeg heeft geduurd.

En na de time-out?
Na de time-out mag het kind opnieuw bewijzen dat het zich kan gedragen. De lucht is geklaard en onder het motto “nieuwe ronde, nieuwe kansen” wordt het kind weer toegelaten tot de sociale omgeving.

Ongewenst gedrag kan soms een schreeuw om aandacht zijn. Wanneer uw kind vaak opzettelijk opstandig is, gaat u eens na of u uw kind wel voldoende positieve aandacht geeft en probeert u uw kind te belonen met complimenten: Sara, wat heb je een prachtige legotoren gebouwd!’ ‘Daan, wat ben jij toch goed rustig aan het spelen terwijl mama staat te koken!’

Time-out tips
Tip 1: door middel van het geven van een time-out leert het kind welk gedrag niet gewenst is. Het is voor kinderen niet altijd logisch welk positieve gedrag daarvoor in de plaats moet komen. Leer het kind daarom ook wat het wel kan doen in de plaats van schreeuwen of slaan. Geef uw kind bijvoorbeeld de tip: de volgende keer dat Tim je slaat, zegt je: “stop daarmee, dat vind ik niet leuk”.

Tip 2: vooral oudere kinderen kunnen een time-out proberen uit te lokken om een bepaalde situatie te ontvluchten. Een voorbeeld hiervan is een jongen die zich “de klas uit laat sturen”, omdat hij geen zin heeft om de les te volgen. Als u vermoedt dat een kind of jongere de time-out bewust gebruikt om onder een opdracht of taak uit te komen, is het verstandig om opdracht na de time-out nogmaals te introduceren. In het geval van de adolescent in de klas, kan de leraar ervoor kiezen om de hem de les over te laten doen, door hem bijvoorbeeld na te laten blijven. Zo kunt u ervoor zorgen dat de jongere geen voordeel behaalt aan de time-out.

Referenties

Everett, G.E., Joe, O.D., Edwards, R.P., Tingstrom, D.H., Sterling-Turner, H.E., & Christ, T.J. (2007). An Empirical Investigation of Time-Out With and Without Escape Extinction to Treat Escape-Maintained Noncompliance. Behavior Modification, 31, 4, 412-434.

Erford, B.T. (1999). A modified time-out procedure for children with noncompliant or defiant behaviors. Professional School Counseling, 2, 3, 205 - 211.

Ryan, J.B., Sanders, S., Katsiyannis, A., & Yell, M.L. (2007). Using Time-Out Effectively in the Classroom. Teaching Exceptional Children, March/April.