Aanmelden
 Wachtwoord vergeten?

Zin en onzin van online hulp in de orthopedagogiek

Gepubliceerd door Eveline Groeneveld op:
vrijdag, 29 augustus 2008
Online hulpverlening heeft de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen. Voor vele soorten problemen is tegenwoordig therapie via internet, ook wel e-therapie of cybertherapie genoemd, beschikbaar. Binnen de orthopedagogiek is online hulpverlening een relatief nieuw verschijnsel. Met dit artikel willen we meer bekendheid geven aan de mogelijkheden van opvoedingsondersteuning via internet. Ook proberen we veelgestelde vragen te beantwoorden.

We maken gebruik van de term ‘online hulpverlening’ als het gaat om online therapie in de breedste zin van het woord (dus ook psychologische hulpverlening en relatietherapie). 'Online opvoedingsondersteuning' heeft betrekking op de opvoeding, het welzijn van het kind en de relatie tussen ouder en kind.

Wat is online opvoedingsondersteuning? 

Online opvoedingsondersteuning vindt plaats via de chat of de e-mail. De  orthopedagoog kan één-op-één met de ouder praten, maar het is ook mogelijk om “groepssessies” te organiseren, waarbij meerdere ouders in een chatroom praten.

Meestal zien de cliënt en de orthopedagoog elkaar niet. Hierdoor heeft hulpverlening via internet extra mogelijkheden, maar ook beperkingen. Omdat het contact betrekkelijk anoniem is, is online opvoedingsadvisering zeer geschikt voor het bespreken van zaken waarop een taboe rust. Onze ervaring is dat ouders via de chat en e-mail openhartiger praten over de thuissituatie dan in persoonlijk contact het geval is. Ook is het gemakkelijker om “to the point” te komen. Uit onderzoek blijkt dat 77% van de online hulpverleners dit voordeel herkennen.

De grootste beperking van online hulpverlening is dat de orthopedagoog het kind waar ouders vragen over hebben, niet kan zien. Hierdoor is het niet mogelijk om bijvoorbeeld diagnostiek te verrichten of om zeer ernstige problemen aan te pakken, waar meestal het hele gezin bij betrokken is.

Kwaliteit van online opvoedingsondersteuning

Ondanks de grote toename in aanbod van online hulpverlening, is er betrekkelijk weinig onderzoek gedaan naar dit fenomeen. Het onderzoek dat wel is verricht, is tweeledig: het gaat om gestructureerd onderzoek van universiteiten en onderzoeksinstellingen en eigen kwaliteitsonderzoek van aanbieders van hulpverlening via internet. Opvallend is dat onderzoek uitwijst dat het opleidingsniveau en de scholing van online hulpaanbieders nogal verschilt. In de Verenigde Staten heeft tenminste een derde van de online hulpverleners geen enkele opleiding gevolgd op het gebied van “mental health”. Slechts een klein percentage van de aanbieders bleek daadwerkelijk “psycholoog” of “orthopedagoog” te zijn. Ons advies is daarom om goed na te gaan of de hulpverlener met wie u in zee gaat wel deskundig is. Wanneer de orthopedagoog is aangesloten bij een gerenommeerde beroepsvereniging heeft u de garantie dat hij of zij aan de nodige kwaliteitseisen voldoet.

Ondanks dit zorgelijke bericht,  blijkt uit onderzoek dat de kwaliteit van online opvoedingsondersteuning veel gemakkelijker is vast te stellen dan die van therapie waarbij cliënt en hulpverlener elkaar zien. Omdat de hulpverlening of advisering getypt wordt, is het eenvoudig om het gesprek op te slaan. Eventuele klachten omtrent de geboden hulpverlening, kunnen daardoor beter behandeld worden. Een ander voordeel van het bijhouden van een dergelijk digitaal  dossier is dat de cliënt alle gesprekken later nog eens rustig na kan lezen.

Er bestaat tot op heden geen aparte wet- en regelgeving voor online hulpverleners. Zij dienen zich aan exact dezelfde regels te houden als “traditionele” orthopedagogen of psychologen (bij voorbeeld op het gebied van privacybescherming).

Schrijven of praten?

Online opvoedingsondersteuning werkt op basis van geschreven in plaats van gesproken tekst. Schrijven gaat langzamer dan praten. Tijdens online gesprekken worden minder woorden worden gebruikt dan tijdens “face-to-face”-gesprekken.  Dit is niet per se nadelig. Uit onderzoek blijkt dat niet zozeer essentiële tekst wordt weggelaten, maar wel de zinnen zonder betekenis (stopwoorden, half afgemaakte zinnen) en beleefdheidspraat ("Zo te zien regent het hard buiten". "Heeft u het goed kunnen vinden?" Etc). Ook herhalen de orthopedagoog en de cliënt zichzelf minder vaak in een online gesprek. De tekst die wel wordt getypt, heeft daarom een belangrijke inhoud.

Werken met technologie

De kans dat een “traditionele” orthopedagogische praktijk niet bereikbaar is vanwege problemen met de infrastructuur is klein. Daarentegen is het goed denkbaar dat de techniek het eens af laat weten bij online opvoedingsondersteuning. Het is daarom belangrijk dat de orthopedagoog die online werkt goede afspraken maakt met de cliënt voor het geval de stroom uitvalt of internet niet werkt. Uit onderzoek blijkt dat in 76% van de gevallen wordt afgesproken dat men verantwoordelijk is voor de eigen internetverbinding. Wanneer de orthopedagoog niet kan chatten of mailen vanwege een computer- of internetprobleem, kan de afspraak meestal kosteloos worden verzet.  Wanneer het probleem aan de kant van de cliënt ligt, kan hij of zij ervoor kiezen om vanaf een andere locatie te chatten of om de afspraak tijdig af te zeggen. In het algemeen geldt: de veroorzaker van het probleem zoekt de oplossing of draait voor de kosten op. Gelukkig blijkt in de praktijk dat 65% van de online hulpverleners duidelijk communiceert over de gang van zaken in geval van storingen.

Kosten en effectiviteit van online opvoedingsondersteuning

Omdat orthopedagogen die online werken met minder kosten te maken krijgen dan pedagogen die een “traditionele” praktijk hebben, liggen de kosten van online hulpverlening relatief laag. Dit is goed nieuws, gezien de goede resultaten die met online opvoedingsondersteuning en online hulpverlening worden bereikt. Volgens het Trimbos Instituut is online hulpverlening in veel gevallen minstens zo effectief als traditionele therapie. Vanwege de goede kosteneffectiviteit pleit het Trimbos Instituut voor een verdere ontwikkeling van online therapiemogelijkheden. Ook uit ander onderzoek blijkt dat online therapie effectief is, bijvoorbeeld bij depressie, angst en paniek, studieproblemen en gokverslaving.

Hoe kunnen ouders gebruik maken van internet?

Internet is volgens veel ouders een goede bron van informatie en hulp. Steeds vaker duiken ouders enkele uurtjes achter de computer om antwoorden te vinden over hun (opvoedings-)vragen. Mensen met kinderen blijken zelfs vaker over een internetaansluiting te beschikken dan mensen zonder kinderen.

Een interessant gegeven is dat 67% van de ouders regelmatig op internet zoekt naar informatie over de ontwikkeling van kinderen en over gezondheid. Ruim 58% zoekt vaak naar informatie over school en schoolvakken, bijvoorbeeld om hun kinderen te helpen met een werkstuk. Het meest opvallende gegeven is dat 58% van de ouders die online op zoek gaat naar pedagogische informatie, dat de volgende keer weer via internet zou doen. Slechts 35% daarentegen zou in het vervolg dezelfde informatie zoeken bij een “traditionele” hulpverlener in een face to face gesprek.

Internet is een gigantische bron van informatie. Helaas is er nauwelijks controle op de juistheid van de informatie die online beschikbaar is. Tegen dit probleem lopen veel ouders aan, als zij online op zoek gaan naar antwoorden op hun opvoedingsvragen.  Ouders die op internet surfen, lopen net als kinderen het risico dat ze onjuiste informatie vinden. Hoe is deze kans zo klein mogelijk te maken?
•    Maak gebruik van gerenommeerde internetsites, zoals websites van bekende instellingen en instanties.
•    Maak gebruik van websites van opgeleide professionals (bijvoorbeeld van psyshologen of orthopedagogen), bij voorkeur mensen die zijn aangesloten bij een beroepsvereniging.
•    Besef dat de kwaliteit van de antwoorden die op fora worden gegeven niet te controleren valt.
•    Zoek op meerdere gerenommeerde websites naar informatie. Informatie die op meerdere plekken beschikbaar is, is in veel gevallen betrouwbaarder dan informatie die nergens anders terug te vinden is.  
•    Ga op zoek naar een goede online hulpverlener aan wie u uw verhaal kunt voorleggen. Hij of zij kan een antwoord geven dat precies is toegespitst op uw situatie.
•    Let goed op of de website zegt waar de informatie vandaan komt. Gaat het om de mening van iemand of refereert de website aan wetenschappelijke onderzoeken?

Referenties


Carlbring P., Nilsson-Ihrfelt E., Waara J., Kollenstam C., Buhrman M., Kaldo V., Soderberg M., Ekselius, L., & Andersson G. (2005). Treatment of panic disorder: live therapy vs. self-help via the Internet. Behaviour Research and Therapy, 43, p1321-1333.

Chester, A., & Glass, C. (2006). Online counselling: a descriptive analysis of therapy services on the Internet. British Journal of Guidance & Counselling, 34, 2, p145-161.

Haberstroh, S., Duffey, T., Evans, M., Gee, R., & Trepal, H. (2007). The Experience of Online Counseling. Journal of Mental Health Counseling, 29, 3, p269-282.

Martland, N., & Rothbaum, F. (2006). Thinking Critically about the Internet: Suggestions for Practitioners. Child Welfare, 85, 5, p837-852.

Shaw, H., & Shaw, S. (2006). Critical Ethical Issues inOnline Counseling: Assessing Current Practices With an Ethical Intent Checklist. Journal of Counseling & Development, 84, p41-53.