Aanmelden
 Wachtwoord vergeten?

"Waarom is mijn kind zo moeilijk?"

Gepubliceerd door Renske Oskam op:
donderdag, 19 mei 2011

Joost (10 jaar) komt tierend thuis: “Die rotmeester en die rot Peter, altijd moeten ze mij hebben, ze kunnen allemaal de pot op!”

Ilse, de moeder van Joost, is deze binnenkomst wel gewend. Zo gaat het voor haar gevoel bijna elke dag. En altijd gaat het, als ze er op school over navraagt, om iets heel kleins: een pen die per ongeluk op zijn tafel terecht is gekomen, een kleine botsing bij het uitgaan van de school of het was omdat Joost dacht dat iemand hem uitlachte, terwijl dit niet zo was. Ilse weet niet meer wat ze eraan kan doen om het te laten stoppen; ze heeft alles al geprobeerd. Ze heeft ook geprobeerd te praten met Joost, met de meester, met de meester en Joost samen. Ze is een aantal keren boos op Joost geworden, een andere keer heeft ze hem juist heel veel begrip getoond. Ze heeft het zelfs geprobeerd te negeren. Niets, helemaal niets heeft geholpen. Nog steeds komt Joost regelmatig tierend thuis.

Vroeger was Joost al een jongen die snel om kleine dingen boos kon worden. Van boosheid sloeg en schopte hij anderen. En dat laatste gebeurt nu nog wel regelmatig. Als Joost eenmaal boos is, dan heeft hij zichzelf niet meer goed in de hand.

* * * *

Elk kind is anders. Gelukkig maar, want anders zou het een saaie wereld zijn. En iedereen kent waarschijnlijk wel een jongen als Joost. Misschien doet hij u denken aan uw neefje, buurtjongen of oud-klasgenoot. Helaas zullen sommige ouders aan hun eigen zoon of dochter moeten denken. Mogelijk dat zij zich net als Joost's moeder Ilse hebben gevoeld of nog steeds zo voelen.

 

Wat zorgt ervoor dat een kind zoals Joost zo heftig kan reageren op kleine incidenten terwijl een ander kind deze met gemak kan relativeren? Of beter gezegd: Hoe komen de verschillen in temperament tot stand?

 

Twee pijlers van temperament

Temperament is een onderwerp dat vele mensen heeft bezig gehouden en ook tot verschillende onderzoeken heeft geleid. Allereerst weten we dat het temperament van een kind grofweg uit twee pijlers bestaat. De eerste pijler is de mate waarin iemand positieve en negatieve emoties ervaart. De tweede pijler is de mate waarin iemand controle heeft over de manier waarop deze emoties worden geuit.

 

----------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------

Als we terug kijken naar het voorbeeld van Joost, dan lijkt Joost snel en in grote mate negatieve emoties te ervaren (pijler 1). Deze emoties heeft hij het uiten van zijn emoties maar in kleine mate onder controle (pijler 2), aangezien hij zowel op school als thuis erg boos doet.

Kinderen als Joost ervaren door hun temperament vaak problemen en dit geldt veelal ook voor hun omgeving. Kinderen wordt geleerd hun emoties onder controle te krijgen en als dit lukt vindt iedereen dit meestal prettig. Emoties kunnen ook te veel worden gecontroleerd. De omgeving ziet dit veelal niet als een probleem, maar het kind zelf kan er wel sociale en psychische problemen door ervaren. Een voorbeeld hiervan is Mieke.

* * *

Mieke (9 jaar) is in de klas haast onzichtbaar; ze zit altijd stilletjes in de klas, steekt zelden haar vinger op en als ze een beurt krijgt dan geeft ze hortend en stotend antwoord. Tijdens het buitenspelen loopt ze bijna altijd alleen. Het is moeilijk aan Mieke te zien of ze het nu wel of niet naar haar zin heeft. Haar ouders zien dit gedrag ook thuis.

* * *

Als we naar Mieke kijken met de twee pijlers in gedachten, zou het kunnen dat ze weinig emoties ervaart en als ze deze al ervaart, niet uit. Als dit klopt dan zou gesteld kunnen worden dat Mieke in lage mate positieve en negatieve emoties ervaart en grote controle heeft over de manier waarop ze deze uit.

 

Emoties in de sociale omgeving

Hoe ouder een kind wordt, hoe beter het doorgaans leert zijn gedrag aan te passen aan zijn sociale omgeving. Gedurende dit leerproces, ervaart een kind dat het in de ene situaties wel gepast is om bepaalde emoties te uiten en dat het in de andere situatie minder gepast is. Zo is het doorgaans algemeen geaccepteerd dat een kind van 5 jaar als het valt en zich bezeert, huilend om de aandacht van zijn vader of moeder vraagt. Als hetzelfde kind van 5 jaar in de winkel al schreeuwend om een zak snoep languit op de grond ligt te trappen, levert dit een stuk minder begrip op. De moeder en het kind worden er vaak op aangekeken. Ook leert het kind dat het uiten van emoties veelal de omgeving beïnvloedt. Als bepaalde emoties getoond worden kan dit bijvoorbeeld medeleven oproepen, maar ook boosheid. Hoe ouder het kind is, hoe meer de omgeving verwacht dat het zijn gedrag goed kan afstemmen. Van een klein kind accepteren we bepaald gedrag, zoals extreem veel huilen, raar schreeuwen of heel hard  lachen eerder, dan wanneer ditzelfde kind tien jaar ouder is.

 

Kortom: Een kind leert doorgaans dat de manier waarop het zijn emoties uit in verhouding dient te staan met de situatie en past bij de algemene sociale regels en de geldende omgangsvormen.

 

Kinderen die emoties heel heftig of juist heel mild ervaren, kunnen in sociaal opzicht in moeilijke situaties terecht komen. Dit geldt ook voor kinderen die hun werkelijk ervaren emoties zeer heftig uiten of juist moeite hebben met het uiten van emoties. Zowel Joost als Mieke zullen het naar alle waarschijnlijkheid niet altijd gemakkelijk hebben in de omgang met anderen.

 

Maar hoe verder?

De ontwikkeling van temperament is fascinerend en complex. Het bepaald voor een groot gedeelte hoe een kind is en zich gedraagt binnen de verschillende omstandigheden. Het is een onderdeel van de persoonlijkheid van een kind. Ieder mens is uniek en heeft onderdelen in zijn persoonlijkheid die hem erg helpen en onderdelen die hem soms erg in de weg zitten. De problemen die daardoor ontstaan kunnen we aanpakken. We kunnen het kind leren hoe deze het best met zijn eigen temperament om kan gaan. Door het geven van handvatten en het vergroten van het zelfinzicht, wordt de kans op problemen kleiner.

 

Zo zouden we met Joost de verschillende situaties waarin hij boos wordt, kunnen bespreken. Joost kan geholpen worden om zijn eigen emoties te leren herkennen en onder controle te krijgen. Bij Mieke zou onderzocht kunnen worden, waarom ze minder emoties toont dan anderen. Wanneer Mieke aangeeft dat ze behoefte heeft aan hulp, zou ze geholpen kunnen worden in het vinden van een voor haar goede manier van emoties uiten. Voor beiden geldt dat hun problemen niet van de één op de andere dag opgelost zullen zijn. Wel zal het door middel van hard werken steeds wat beter gaan. Joost en Mieke zullen hun temperament behouden, maar er minder problemen aan ondervinden, door de handvatten en inzicht in hun eigen gedrag.

 

Wanneer u het idee heeft dat uw kind moeite heeft om emoties op een passende manier te uiten, is het belangrijk om na te gaan waar dit vandaan komt. Vervolgens kunt u uw kind handvatten geven hoe hij daar beter mee om kan leren gaan. Met deze handvatten kan uw kind zijn gedrag beter aanpassen aan de situatie en komen de reacties beter in balans. Dit is vaak geen gemakkelijk proces. Wanneer de problemen ondanks uw inzet toch blijven bestaan, kan het verstandig zijn om hulp te zoeken via school of via een professional zoals een orthopedagoog. Orthopedagogen hebben de kennis en ervaring om u te helpen en zo de kans op verder probleemgedrag te verkleinen.

 

--------------------------------

Kort op een rij:

Het temperament van een kind bestaat grofweg uit twee pijlers:
1: De mate waarin iemand positieve en negatieve emoties ervaart.
2: De mate waarin iemand controle heeft over de manier waarop deze emoties worden geuit.

Een kind leert doorgaans dat de manier waarop het zijn emoties uit in verhouding dienen te staan met wat er gebeurd is en passend bij de sociale regels en de geldende omgangsvormen.

Als ouders merken dat hun kind problemen ervaart door zijn temperament, dan is het goed om als ouder af te vragen waar het vandaan komt. De ouder kan vervolgens het kind handvatten aanbieden, zodat het kind beter met zijn eigen temperament om kan gaan.

Blijven de problemen bestaan, dan kan het verstandig zijn om hulp te zoeken.

 

---------------------------

Dit artikel is gebaseerd op het artikel: De persoonlijkheid van kinderen, Ontwikkeling en consequenties. Geschreven door M.A.G. van Aken en gepubliceerd in Kind en Adolescent nummer 27 jaargang 2006 op bladzijde 204- 214.