Aanmelden
 Wachtwoord vergeten?

Moeilijke eters

Gepubliceerd door Eveline Groeneveld op:
maandag, 18 februari 2008

De avondmaaltijd is voor veel gezinnen de belangrijkste tijd van de dag. De meeste gezinnen doen hun best om in ieder geval 4 á 5 dagen in de week samen te eten. De maaltijd is niet alleen belangrijk omdat de voedingsmiddelen die je eet een belangrijke bouwsteen vormen voor het lichaam en ervoor zorgen dat je de week doorkomt. Het is ook een sociaal moment, waarop je als gezin de dag doorneemt en met elkaar praat over wat er in je omgaat.

Hoewel de maaltijd een heel gezellig moment kan zijn, is het voor veel ouders ook een bron van stress, irritaties en zorgen. In sommige gezinnen is de maaltijd een doorlopende strijd. Een strijd om de kinderen te laten eten, om te zorgen dat ze aan tafel blijven zitten of zelfs om ervoor te zorgen dat het eten niet door de kamer of over de grond vliegt. Voor deze gezinnen is de maaltijd alles behalve ontspannend. De ouders moeten ervoor zorgen dat het kind niets tekort komt en tussen de strijd door moeten ze zelf ook nog wat eten binnen zien te krijgen. Dit is een moeilijke, maar veelvoorkomende situatie.

Gezond voedsel
Voor ik overga tot het geven van adviezen en tips, vind ik het belangrijk om op te merken dat niet alleen de hoeveelheid voedsel die een kind binnenkrijgt van belang is. De kwaliteit ervan is misschien nog belangrijker. Veel kinderen leren op jonge leeftijd dat jengelen aan tafel betekent dat ze een zak chips krijgen of alleen het toetje mogen eten. Ouders zien liever dat het kind “iets” eet, in plaats van helemaal niets. Echter, om minstens twee redenen is dit geen goede strategie.

In de eerste plaats heeft een kind dat in de groei is, voldoende bouwstenen nodig om zich te kunnen ontwikkelen. Junkfood en maaltijden met veel vetten en suikers bieden het kind onvoldoende goede voedingstoffen om op te kunnen groeien. Voeding heeft een grote invloed op het gedrag van een kind. Sommige geur- ,kleur- en smaakstoffen (azo-kleurstoffen, benzoaten en salicylaten) staan erom bekend kinderen druk en soms zelfs agressief te maken. Teveel vet en te weinig vitaminen, mineralen en eiwitten zorgen ervoor dat een kind snel moe wordt en zich minder goed kan concentreren. Soms verbaas ik me erover wat ouders hun kinderen voorschotelen. Snoep, koekjes, frites, vette hamburgers met mayonaise, ijsjes... Deze kinderen raken gewend aan het eten van veel zout, vet en suiker en willen op den duur niets anders meer eten. De smaak van een kind is heel gemakkelijk te beïnvloeden. Geen kind komt op de wereld met een aangeboren afkeer van gezond eten. Als ouder kan je een kind al heel jong leren wat gezond voedsel is door de juiste boodschappen in huis te halen.

In de tweede plaats leert het kind dat jengelen, zeuren en moeilijk doen, wordt beloond: het “vieze” eten mag overgeslagen worden en in plaats daarvan krijgen ze iets lekkers. Kinderen hebben geen besef van vitaminen, eiwitten, vetten en mineralen en ruilen een bord spinazie meestal graag in voor een bak chocoladevla. De volgende keer dat de spinazie op tafel komt, gaan ze ervan uit dat zich verzetten ook dit maal een lekker toetje oplevert.

Natuurlijk hebben ouders meestal de beste bedoelingen wanneer ze de kinderen lekker, maar ongezond eten voorschotelen of de kinderen hun zin geven, wanneer ze iets niet willen eten. Als ouder heb je het beste met je kind voor en het is hartverscheurend om te zien dat je kind niets wil eten. Het zal dan ook heel veel inzet en moed vereisen om iets te veranderen aan de negatieve spiraal die is ontstaan.

Weinig dingen zijn zo frustrerend als een kind dat niet wil eten...
Om kinderen te leren hoe het hoort aan tafel is het heel belangrijk om zo vaak mogelijk samen te eten. Jonge kinderen moeten nou eenmaal vroeg avondeten, omdat ze na het eten nog even de tijd moeten hebben om tot rust te komen en op tijd naar bed te gaan. Als één of beide ouders tot in de avonduren moeten werken, is een gezamenlijke maaltijd niet altijd mogelijk. Het is belangrijk om een vast tijdstip te prikken voor het avondeten en hier niet aan te tornen. Als het doordeweeks niet mogelijk is om iedereen om dezelfde tijd aan tafel te hebben, probeer dan in ieder geval in het weekend met z’n allen te eten. Dat niet iedereen tegelijk eet, hoeft niet te betekenen dat de kinderen aan hun lot overgelaten kunnen worden. Vooral jonge kinderen hebben hulp en aanwijzingen nodig. Ook wanneer het gezin niet gezamenlijk eet, is het goed om te proberen om van de avondmaaltijd van de kinderen een gezellig moment te maken.

Het is belangrijk dat de kinderen overdag en vlak voor het eten niet de gelegenheid krijgen om te veel snoepen. Niets bederft de eetlust zo sterk als een pak koekjes of een zak chips vlak voor het eten. Houd het op drie gezonde maaltijden op een dag en eventueel een gezond tussendoortje. Denk bij een tussendoortje aan een stukje fruit of een bakje magere vruchtenyoghurt. Het lichaam van het kind zal wennen aan dit ritme en zal tegen etenstijd ontvankelijker zijn voor voedsel. Een keer een snoepje is natuurlijk geen ramp, maar probeer als ouder zelf de controle te houden over het snoepgedrag van uw kind.

Omdat het zo frustrerend is om te zien dat een kind niets binnen krijgt, is het voor sommige ouders moeilijk om niet boos te worden of te gaan schreeuwen. Toch is het beter de sfeer positief te houden. Het kind moet de avondmaaltijd niet gaan associëren met vervelende gebeurtenissen, zoals een moeder die kwaad wordt of eten dat onder dwang naar binnen wordt geschoven. Vooral dit laatste heeft een groot averechts effect en moet vermeden worden.

Hoe moet je je als ouder dan wel opstellen?
Ouders van moeilijke eters hebben een lastige taak: het kind moet voldoende voedsel binnen krijgen, maar dit moet ook op een prettige manier gebeuren. Het is belangrijk dat je als ouder niet de onderhandeling aangaat met het kind: geen avondeten is dus ook geen lekker toetje. Zet het kind een gezonde, voedzame maaltijd voor, maar schep niet teveel op. De nadruk moet liggen op de hapjes die het kind wel neemt en niet op de berg die er nog ligt. Geef het kind eventueel een kleiner (eigen) bordje.

Hoewel het belangrijk is om niet boos te worden, is het natuurlijk wel noodzakelijk om consequent te blijven. Spreek van te voren regels af met uw kind. Maak een klein lijstje van dingen die niet mogen tijdens de maaltijd. Bijvoorbeeld:
• Niet gooien met het eten
• Niet schreeuwen aan tafel
• Iedereen blijft aan tafel zitten tot de laatste klaar is met eten
Houd de kinderen aan deze regels. Als het kind een regel overtreedt, wordt dan niet kwaad, maar geef het een time-out. Lees hier hoe de time-out in zijn werk gaat. Wees hierin heel consequent.

Koester de hapjes die een moeilijke eter wel neemt en beloon het kind hiervoor. Zorg er wel voor dat het kind niet de hele tijd op de vingers wordt gekeken, want dit kan tot spanning leiden aan tafel. Is dit onvoldoende om het kind te motiveren om te eten? Dan is het goed om een uitgebreider beloningssysteem te introduceren. Maak bijvoorbeeld een mooie stickerkaart, waar het kind een sticker op mag plakken voor elke hap die hij of zij neemt van een verschillend soort voedsel. Een hapje rijst is 1 sticker, een hapje vlees levert nog een sticker op. Wanneer het kind 3 dagen lang van elk soort voedsel dat op zijn bord ligt, een hapje heeft genomen, krijgt het een verassing. Denk hierbij aan iets kleins, zoals het uitzoeken van een toetje of een kwartiertje langer tv kijken. Als het kind het hele bord leeg eet (schep niet teveel op!), krijgt het de beloning direct. Helemaal in het begin kan voor elk hapje van een verschillend type voedsel een sticker worden gegeven, want het is belangrijk dat het kind niet faalt. Later kunnen de regels iets worden bijgesteld en moet het kind steeds iets meer eten om een sticker te verdienen. Het gaat er vooral om dat het kind kennis maakt met gezond en afwisselend voedsel. Als het kind niet eet, krijgt het tot de volgende maaltijd niets. Ongezonde tussendoortjes zijn geen optie. Maak dit heel duidelijk.

Sommige moeilijke eters hebben een enorme angst ontwikkeld voor voedsel. Laat deze kinderen rustig ontdekken wat voedsel is. Leg uit hoe brood wordt gemaakt en laat eventueel het graan zien. Ga samen appels plukken of noten rapen. Eten is iets heel natuurlijks en dat moet het kind leren. Ook met het bereiden van voedsel kan een angstig kind meehelpen. Zorg er natuurlijk wel voor dat de kinderen uit de buurt van scherpe messen en hete kookplaten gehouden worden. Het wassen van groente en fruit is een goede taak voor een kind. Ook kan een kind best sausjes mixen of iets in de pan gooien. Hoe meer het kind meehelpt, hoe meer hij het gevoel krijgt dat het eindresultaat iets van hem is. Wat je zelf maakt is altijd interessanter en minder ”vies”. Laat het kind trots ervaren door het complimenten te geven en te laten blijken dat het eten heerlijk is geworden. Als er een keer tijd voor is, kan het bereiden van voedsel een heel feestje worden: maak koksmutsen en menukaarten en laat de kinderen kiezen tussen twee gezonde maaltijden om te bereiden. Houd de keuze wel beperkt, anders is de kans groot dat het kind kiest voor iets ongezonds of een “rare” combinatie van ingrediënten. Verzin zelf twee mogelijkheden, bijvoorbeeld pasta of boerenkool, en laat het kind kiezen wat het wil leren “koken”. Het leukste is om gerechten te kiezen, waarbij de moeilijke eter veel taakjes kan hebben.

Tot slot: raak niet in paniek als een kind een dag weinig eet. Dit is minder erg dan elke dag fastfood eten. Een kind wordt niet zo snel zwak en ziek door een paar dagen voedseltekort. Het resultaat op de lange termijn is heel belangrijk. Duren de moeilijkheden met eten te lang of bent u ongerust, ga dan altijd naar de huisarts.

Tip: waarschuw de kinderen op tijd dat het eten bijna klaar is, zodat ze niet als donderslag bij heldere hemel hun speelgoed in de steek hoeven laten. Dit werkt ook goed bij kinderen die moeilijk naar bed gaan. Kondig minimaal 5 minuten van te voren aan wat er gaat gebeuren.

 

Belangrijk: op jonge leeftijd komt het weigeren van eten vaak voor. Als er ook maar enige twijfel bestaat over de oorzaak van het moeilijke eetgedrag, ga dan altijd langs de huisarts. Hij kan nagaan of er misschien een lichamelijk probleem is. De adviezen die in dit artikel worden gegeven, zijn alleen van toepassing op het weigeren van eten als gevolg van een gedragsprobleem.


De tips op een rijtje:
• Houd vast aan vaste eettijden
• Eet gezond
• Geen snoep of ongezonde tussendoortjes en geen eten vlak voor de avondmaaltijd
• Word niet boos
• Beloon kleine hapjes. Belonen, belonen, belonen!
• Laat het kind meehelpen in de keuken
• Laat een kind kennis maken met verschillende etenswaren
• Maak een lijstje van regels waar iedereen aan tafel zich in ieder geval aan moet houden
• Geen een time-out als het kind de regels overtreedt (en overtreed ze zelf natuurlijk ook niet)
• Schep niet teveel op
• Leer kinderen dat eten heel natuurlijk is en ontdek samen waar voedsel vandaan komt
• Raak niet in paniek
• Dwing een kind niet te eten
• Ga bij twijfel langs de huisarts

Referenties

Hendrie, A. (2000). The Picky Eater. Family Life, 6, 75- 78.

Ellyn, S. (2007). Eating Competence: Nutrition Education with the Satter Eating Competence Model. Journal of Nutrition Education & Behavior, 39, 2, 189-194.

Carruth, B.C., Ziegler, P.J., Gordon, A., & Barr, S.I., (2004). Prevalence of picky eaters among infants and toddlers and their caregivers’ decisions about offering a new food. Journal of the American Dietetic Association, 104, 1, 57-64.

Carruth, B. R., Skinner, J., Houck, K., Moran, J., Coletta, F., & Ott, T. (1998). The Phenomenon of “Picky Eater”: A Behavioral Marker in Eating Patterns of Toddlers. Journal of the American College of Nutrition, 17, 180–186.

http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=945

Eigen ervaringen