Aanmelden
 Wachtwoord vergeten?

Kleuters en televisie: kan TV-kijken kwaad?

Gepubliceerd door Eveline Groeneveld op:
woensdag, 20 februari 2008

Omdat de TV een belangrijke plaats in neemt in het moderne gezinsleven, rijst bij veel ouders regelmatig de vraag hoe lang hun kind TV zou mogen kijken. Ouders moeten dagelijks beslissingen nemen over het kijkgedrag van hun kinderen. Opvallend is dat gezinnen heel verschillend omgaan met afspraken over het TV-kijken. In sommige gezinnen zijn er strikte afspraken gemaakt over het aantal uren dat een kind voor de TV mag zitten en in andere gezinnen kijken de kinderen TV als het zo uitkomt. Ook komt het nogal eens voor dat dit onderwerp aanleiding geeft tot onenigheid tussen vader en moeder.

Helaas brengt het onderzoek dat tot nu toe is verricht geen eenduidig advies naar voren. In sommige onderzoeken is een duidelijke relatie gevonden tussen het kijkgedrag van kinderen en psychosociale problemen, terwijl andere onderzoeken uitwijzen dat het allemaal zo’n vaart niet loopt. Toch is er de laatste jaren een trend waarneembaar in het onderzoek: erg veel TV-kijken is over het algemeen niet goed voor een kind en zeer gewelddadige programma’s kunnen beter worden vermeden. Behalve de invloed die TV-kijken kan hebben op de persoonlijke en sociale ontwikkeling, is de inactiviteit die wordt veroorzaakt door het hangen voor een beeldbuis een grote boosdoener als het gaat om overgewicht. Al deze ongerustheid was voor J. Miller, D. Marks en anderen reden om onderzoek te doen naar de relatie tussen TV-kijken en aandachtsproblemen en hyperactiviteit bij kleuters.

Tijd voor onderzoek
Miller en Marks wilden nagaan of ze de bevindingen van een eerder veelgeciteerd onderzoek van Christakis uit 2004 konden herhalen. Uit dit onderzoek bleek dat kinderen die veel uren per dag achter de TV zaten, vaker te kampen hadden met aandacht- en hyperactiviteitsproblemen en ADHD. Omdat onderzoekresultaten doorgaans pas echt serieus genomen kunnen worden als herhaaldelijk hetzelfde blijkt, was het belangrijk voor om het onderzoek van Christakis te repliceren.

Voor de liefhebber - opzet van het onderzoek
Marks en Miller hebben niet zozeer de inhoud van televisieprogramma’s bestudeerd. Het ging hun alleen om de tijd die de kleuters elke dag voor de TV doorbrachten. In het onderzoek werden 170 kleuters betrokken, waarvan 116 kinderen last hadden van aandachtstekort en hyperactiviteit. De overige 54 kleuters dienden als controlegroep. De ouders van de kleuters werd gevraagd om gedurende een week bij te houden hoe lang hun kind dagelijks TV keek. Aan de hand van deze gegevens werd een week en daggemiddelde berekend. Gemiddeld bleken de kleuters uit de onderzoeksgroep per dag ongeveer 2,5 uur TV te kijken. Ook verzamelden Marks en Miller bij de ouders en leerkrachten gegevens over de sociale situatie van het gezin en de ADHD-symptomen van de kleuters. Met deze gegevens werd een statistische analyse gemaakt van het verband tussen TV-kijken en aandachtsproblemen en hyperactiviteit bij kleuters.

Resultaat
Marks en Miller vonden inderdaad een relatie tussen aandachtstekort en hyperactiviteit en TV-kijken. De bevindingen leken op het eerdere onderzoek van Christakis. Kleuters die meer TV-keken, bleken meer aandachtsproblemen en hyperactiviteit te vertonen.

Oorzaak en gevolg
Helaas is het niet duidelijk of het TV-kijken de veroorzaker is van aandachtstekort en hyperactiviteit of dat kinderen die last hebben van aandachtsproblemen en bewegelijkheid, hierdoor meer TV-kijken. Zo vraagt een hyperactief kind doorgaans meer inspanning van de ouder en is het mogelijk dat ouders van hyperactieve kinderen daarom vaker de TV gebruiken als “oppas”. Een kleuter die stilletjes voor de TV zit, kan voor een ouder een welkome pauze betekenen. Daarbij komt dat kinderen met ADHD of aandachtstekort zich meestal gemakkelijker kunnen concentreren en stilzitten, wanneer ze continue interessante prikkels te verwerken hebben. De TV biedt dergelijke prikkels. Het is daarom goed mogelijk dat kleuters met aandachts- en hyperactiviteitsproblemen een grotere voorkeur hebben voor TV-kijken dan voor bijvoorbeeld knutselen. Ouders van kinderen met ADHD merken namelijk opvallend vaak op dat hun kleuters moeite hebben met het afmaken van knutselwerkjes en andere “taakjes”.

Omgekeerd is het ook een optie dat TV-kijken invloed heeft op diverse neurologische processen bij kinderen. TV-kijken is doorgaans een grote beloning voor kinderen. Het kind ervaart iets leuks, maar hoeft zichzelf nauwelijks in te spannen. Wanneer de hersenen vervolgens wel moeite moeten doen om iets voor elkaar te krijgen, blijkt dat dit lastiger gaat. Omdat de hersenstructuur, naast erfelijkheid, voor een groot deel wordt bepaald door wat we meemaken (leren en ervaren), is het niet onwaarschijnlijk dat excessief TV-kijken ook invloed heeft op de manier waarop de hersenen gegevens verwerken. Bijvoorbeeld in de schoolomgeving, waar er meestal weinig continue interessante stimulatie plaatsvindt en het kind zich in moet spannen om iets te bereiken, zal een kleuter daarom moeite hebben om zich te concentreren en stil te zitten. Ditzelfde geldt voor typische “lastige” situaties, zoals tijdens het eten, een lange autorit, op visite of in de supermarkt.

Maar nogmaals, uit dit onderzoek kan niet opgemaakt worden welke verklaring voor de relatie tussen hyperactiviteit, aandachtstekort en TV-kijken de beste is. Het is zelfs mogelijk dat beide verklaringen een rol spelen en elkaar versterken.

Wel duidelijk is dat ouders van kleuters die last hebben van aandachtstekort en hyperactiviteit het kijkgedrag van hun kinderen extra in de gaten moeten houden, omdat deze kinderen gemiddeld meer voor de TV zitten dan hun leeftijdsgenootjes zonder ADHD-symptomen. Juist deze eerste groep heeft een groter risico om uit de toon te vallen bij leeftijdsgenootjes en op school. Daarom is het belangrijk dat ouders goed opletten of hun kind wel voldoende “quality time” doorbrengt met vriendjes en
sociale vaardigheden leert.

Referenties

Miller, J.C., David, J.M, Miller, S.R., Berwild, O.G., Kera, E.C., Santra, A., & Halperin, J.M. (2007). Brief Report: Television Viewing and Risk for Attention Problems in Preschool Children. Journal of Pediatric Psychology, 32, 4, 448-452.

Certain, L. K., & Kahn, R. S. (2002). Prevalence, correlates, and trajectories of television viewing among infants and toddlers. Pediatrics, 109, 634–642.

Christakis, D. A., Zimmerman, F. J., DiGiuseppe, D. L., & McCarty, C. A. (2004). Early television exposure and subsequent attentional problems in children. Pediatrics, 113, 708–713.

Obel, C., Henriksen, T. B., Dalsgaard, S., Linnet, K., Skajaa, E., & Thomsen, P. H. (2004). Does children’s watching of television cause attention problems? Retesting the hypothesis in a Danish cohort. Pediatrics, 113, 1372–1374.